Kabak Gibi Açıkta Kaldık

10 Mart 2010 Çarşamba

Önce AB çıpası dipte taradı, halatı kestik de...yolcular ürkmesin diye kaptan anons yapmıyor. IMF çıpası zaten hiç suya atılmamıştı da, arka güverteden iki miço “splosh” diye sesler çıkartarak yolcuları kandırdılar. Şimdi kabak gibi ortada kaldık. AKP Türkiye’de hükümet eden en şanslı parti, çıplak denize girse, ayak parmağına kalkan balığı sıkışıyor, ama şans ebediyen devam etmez. IMF’nin artık isyan edercesine “stand-by yok” beyanından sonra, önümüzdeki günlerin estirebileceği rüzgarları da göz önüne alarak çıpasız Türkiye nereye sürüklenir, bir analizini yapmak şart oldu.

En iyimser senaryodan başlamak gerekirse, hiç bir şey olmaz. Türkiye ekonomisinin gerçeği, IMF’nin kısa açıklamasında çizdiği gibidir: Güçlü bütçe, sağlam mali kurumlar, büyümeye geçiş, vs. Dünya da bize yardımcı olur, çifte dip yaşanmaz, Yunanistan gibi başka kırılgan ülkelerin keşfi sonunda oluşacak kredi darboğazları ya gerçekleşmez, ya da Türkiye’nin finansman ihtiyacını karşılamasını zorlayacak kadar uzun sürmez. Olmayacak bir senaryo değil, ama kötülerine bakmakta fayda var.

İlk kötü senaryo dışsal şoklardan kaynaklanır. Yunanistan sorunu bitmedi. Dün Fitch’in Portekiz’in kredi notununu indirebileceğini hatırlatması uyarıdır. Bu sorun Avrupa TÜM kırılgan ülkeleri kurtarma kapasitesine sahip, fonlama kaynağı belli ve yeterli bir kurum veya mekanizma oluşturuncaya kadar da geçmez. CDS gibi gerçek fonksiyonunun aksine, riski sigortalamak için değil, zayıf şirket ve ülkeleri açığa satarak para kazanmayı amaçlayan türev ürünlerin sıkı denetime alınması veya yasaklanması da soruna çözüm olmaz. Sorun kanayan bir bütçe açığı cerahati, CDS spekülatörleri ise üstüne konan opportunist parazitlerdir. Eğer bu mekanizma kurulmazsa, PIGS, İngiltere, ve bence AB ekonomisi yavaşlarsa büyük finans kurumlarının yeniden ödeme zorluğuna düşmesinin, yaratacağı kredi darboğazları, hala büyük sayılacak dış finansman yükümlülükleri olan Türkiye gibi ülkeleri de zora sokar. Belki, TL’yi yokuş aşağı yuvarlayacak boyutta bir finansman sıkıntısı oluşmaz, ama büyümeyi yavaşlatacak kadarı olur. Yabancı doğrudan yatırım yavaşlayabilir, kredi maliyetleri DIŞSAL nedenlerden artarak büyümeyi frenler.

Daha kötü senaryo ise hiç küçümsenecek boyutta değil. AKP referanduma gidiyor. Sn Erdoğan inkar etse de, hem referandumu kaybetmesi hem de büyük farkla kazanması halinde erken seçim ufukta görülebilir. Bu politik senaryomu başka bir yazıya saklayayım, ama şu gerçek: Tüm anketler ve kamuoyu görüş yoklamaları referandumu kimin kazanacağının kesin olmadığını gösteriyor. Türkiye, 3 aylık bir belirsizlik sürecine giriyor. Bunun üstüne bir de Mart’ta aniden bastıran kışın mahsule zarar vererek TÜFE’de bir şok daha yaratması olasılığını koyalım. Enflasyon beklentilerinin 12-24 ay vadede %7 ve üstüne çıktığını varsayalım. Bütçede Şubat ayında öngördüğümüz iyileşmenin gelirler tarafında sürdüğünü, ama faiz dışı harcamalarda referandumu kazanmak veya büyümeyi hızlandırmak için altyapı yatırımları yoluyla hızlanmanın yeniden başladığını düşünelim. İŞTE O ZAMAN...IMF’yi çok arayacağız.

Çünkü, kendi halkına düzenli olarak yalan söyleyen bir hükümet Mali Kural filan ilan ederek durumu kurtaramaz. Bir yıldır süren yalanla oyalamanın ardından yatırımcı artık Mali Kural’ı ciddiye almayacak kadar akıllandı. Aynı yatırımcı yakında, enflasyonist baskılar artsa da, AKP’den ölüm gib tırsan TCMB PPK’nın da faiz artırımına gidemeyeceğini kestirecek. Ne içsel, ne de dışsal çıpa...AKP’nin “ben sözüm eriyim” lafına inananların insafına kalan bir ekonomi hiç de mantıksız bir senaryo değil.

ayesilada@gmail.com

Komşularla Sıfır Sorun

05 Mart 2010 Cuma

Prof Davutoğlu’nun ülkemize en büyük hediyesi olan “komşularla sıfır sorun” politikasının bize kazandırdığı bu muhteşem zaferin hale etkisi altındayım. Göz yaşlarımı tutamıyorum. Komşularla sıfır sorun herhalde Ermeni Diasporası ve Beyaz Saray Yönetimi tarafından çok iyi kavranmış olmalı ki, birincisi Ermenistan’la barış getirecek protokolleri filan iplemeden bu sene ABD Kongresin’den bir Ermeni soykırım tasarısı geçirmek için atağa kalktı. Obama da herhalde bu tasarının Kongre’de adım adım genel kurul oylamasına doğru ilerlemesini Ankara’yı Ermenistan’la protokolleri imzalamaya zorlayacağını düşünmüş olmalı ki, son dakikada “kerhen” müdahele etti.

Siz samimi olarak elinizden gelen tüm iyi niyeti göstermenin komşularınızla olan sorunları çözeceğine inanırsanız, iki olasılıkla karşılaşırsınız. Birincisi, komşularınız da sizin kadar barışsever ve iyiniyetlidir. Belirsizliklerden kaynaklanan tıkanmaları aşmak için sizin ilk adımı atmanız, komşuları da yüreklendirir ve kısa zamanda herkesi tatmin edecek çözümlere ulaşılır. İkincisi, komşularınız sizin iyi niyetinizi saflık veya zafiyet olarak algılayan kötü niyetli aktörlerdir. O zamanda sizi günde 24 saat, senede 365 gün kullanarak istediklerini elde etmeye çalışırlar. Maalesef, benim şahsi tecrübem, özellike mahkum edildiğimiz bu coğrafyada her iyi niyet adımının zafiyet olarak algılandığı.

Eğer haklıysam, ABD Kongresi örneğinde, Kıbrıs’da, Ermenistan’da, Irak Kürt Yönetimi’yle, İran’la olduğu veya kısa vakitte olacağı gibi, bir noktada komşularınızın sizin iyi niyetinizden yararlanmasını engellemek için, dişlerinizi göstermek zorunda kalırsınız. Ankara da dün bunu yaparak Büyükelçimiz’i “istişare için merkeze davet etti” ve Ermeni soykırım tasarısının yasalaşması durumunda kıyameti koparacağını sinyalledi. İşte böyle yaptığınızda da size seyreden dünya aşırı tepki gösterdiğinizi düşünecek, ve yine sizi haksız bulacaktır. Bunlar çok basit oyun teorisi gözlemleri. Prof Davutoğlu gibi önemli bir biliminsanının bu denli basit denklemlerin içinde dahi önünü görememesi üzücü ya.

Piyasalar Dışilişkiler Komitesi’nin taslağı onaylanmasına hiç tepki göstermedi. Zaten bugün tüm kürede risk iştahında artış var. Ancak, piyasaların sessizliği poltik risklere tepkisizliğin ilelebet süreceği anlamına gelmesin. Öngörülebilir risklerin satılması veya satınalınması konusunda finans dünyasında çok sert anlaşmazlıkların başgösterdiği bir ortamdayız. Artık eskiden herkesin düsturu olan “risk varsa, anında iskonto edilir, ortaya çıkan fiyat doğru fiyattır” çok sert eleştiriliyor. Çok değişik risk iskonto mekanizmaları raftan indirilip yeniden kullanılmaya başlandı.

Mesela, fiyatlamada kullandığımız beklentiler “adaptive” yani geçmişteki tecrübelere ağırlık veren nitelikteyse, 8 yıldır her badireden burnu kanamadan kurtulan AKP’nin Ermeni sorunu başta, referandum vs gibi tüm risklerden de yine zaferle çıkacağını varsaymanız çok muhtemel. O zaman ancak risk gerçekleştikten sonra fiyat hedefinizi ayarlarsınız. Ya eksik enformasyonla çalışan, yada doğru enformasyonu düzenli olarak yanlış değerlendiren bir beyne sahipseniz, ya Türkiye’de ne olup bittiğini WSJ’da okuduğu iki satır yazıdan çözdüğünüzü düşünüp karar verir, ya da okuduğunuzu yanlış anlayıp risk olmadığını düşünebilirsiniz.

Ama, karar vermekte kullandığınız enformasyon matriksi aynıdır. Bakalım ona kısaca, sonra siz kendi beklenti mekanizmanızı seçin:

• Ermeni sorunu: Eğer soykırımı taslağı yasalaşırsa, Türkiye-ABD ilişkilerine büyük darbe vurulacak
• Referendum: Nerdeyse kaçınılmaz, ülkeyi 3-5 ay kitler
• İkinci kapatma davası: İsmailağa Cemaati AKP’den destek aldığını açık açık ifade edince, olasılığı yükseldi
• Erken seçim: Son ankete göre, AKP %31, CHP %27
• Ekonomi: Toparlanma yavaş veya orta karar

Şimdi siz bu enformasyonu alın, ve bir de bugünkü fiyatlara bakın bakalım.

ayesilada@gmail.com

Kancık AB

04 Mart 2010 Perşembe

Yahu, hani Yunanistan demokrasinin ve Batı uygarlığının beşiğiydi? Pluto’dan Aristotoles’e kadar tüm o devler hala Avrupa’da gençlere okutuluyordu? Zavallı Papandreu isyan ve iç çatışma riskini göze alarak 4.8 milyar Euro daha kesti bütçe açığını, ama tarihe geçecek bir kancıklık örneği ile, Merkel ve Sarkozy Yunanistan’a mali destek vermeye gerek olmadığını beyan etti. Göya, Yunanistan’ın aldığı tedbirler paniği yatıştırmaya yetermiş. Yok öyle bir şey tabii. Aksine, Yunanistan’ın aldığı tedbirler ekonominin büyümesini iyice frenleyip, bütçe açıklarının artması sonucunu getirir. Yunanistan piyasalara niyet beyan etti, şimdi geçmişteki hataların telafisinin halkı fakirleştirmeden ve reformlara desteği bitirmeden önce AB’nin yardım paketiyle devreye girip, büyümeyi desteklemesi gerekirdi. Trak para verilmese de, “gerekirse vereceğiz” türü bir açıklama şarttı.

Ben AB’nin sırf kendinden olmayan bizim gibi Barbar Türkler’e yalan söylediğini sanırdım, ama meğerse kendi kanları-canlarını bile haraç-mezat satarlarmış ya. Bu Birliğe üye olmak piramid kolpusuna girmek gibi. Sistem hep merkez ülkeleri korumak ve onların çıkarlarını öne çıkarmak üstüne kurulmuş. AB şimdi bu miyopluğunun bedelini ödeycek. Belki bu hafta ya da bu ya değil, ama bu yıl içinde kesinlikle ödeyecek. Wall Street’in önde gelen traderlarından biri kitap yazmış. Bir fasılda şöyle deniyor: “Para kazanmak size dost kaybettirir. Eğer dost istiyorsanız, bir köpek yavrusu satınalın”. Ha, şimdi AB’nin kırılgan ülkeleri olan PIGS’in karşısında bu mentalite ile iş yapan bir köpekbalığı sürüsü var.

AB iki defa Yunanistan’ı kurtaracağına söz verdi, sonra sözünden döndü. Bu köpekbalıkları için suda kanayarak tek kolla kıyıya ulaşmaya çalışan yüzücülerin kokusunu almak gibi bir şey. Saldıracaklar. Önce Yunanistan’a, sonra resesyonu gittikçe derinleşen, Euro cinsinden aldığı konut kredisi sendikasyonlarını ödemekte zorlanan bir bankacılık sistemi olan İspanya’ya sıra gelecek. İngiltere’den gelen veriler çelişkili, düne kadar ekonomide resesyonist baskılar ağır basıyor diyorduk, dün gelen hizmetler faaliyet endeksi beklentilerin bayağı üstünde çıktı. Ama dün çok ünlü bir fon yöneticisi “Eğer seçimlerden koalisyon çıkarsa, kıtır kıtır yerler Kraliçeyi” diyordu.

Özetle, AB ya da Birlik içinde söz sahibi olan merkez ükeler, yaptıklarının yanlarına kalacağını sanıyorlar, ama çok yanılıyorlar. Mesela, dün Kıta’dan gelen veriler 4Ç2009’da gözlenen ve hiç beklenmeyen yavaşlamanın 1Ç201’a da sıçradığını gösteriyor. Avrupalı aptal değil, AB’nin sorunları çözmekten aciz olduğunu, ona refah sağlayamayacağını çaktı, şimdi korkuyor, çok korkuyor. Avrupa Merkez Bankası bugün de faizleri artırmayacağı gibi, çok uzun süre bu seviyede yoluna devam edeceğini sinyalleyebilir. Euro dolar ve Japon Yeni’ne karşı değer kaybedecek. BELKİ bu değer kaybı sayesinde Kıta ihracatını artırarak ikinci bir resesyonu engelleyebilir, ama bence bu bile kesin değil. Çünkü, biz PIGS’e gözümüzü dikmişken, AB’nin bilançoları kötü kredilerle dolu bankaları konusunda hiç bir şey yapmadığını, Yunanistan veya İspanya’a yaşanan her şokun, ülke bankalarının borçlanmasını bir kat dah zorlaştırdığını, Yunanistan’da yeni bir resesyonun Alman bankalarını çok kötü vuracağını unutuyoruz. Ama, piyasalar unutmuyor. AB’nin 2010 bitmeden ikinci bir resesyona girmesine %40 olasılık tanıyorum.

ayesilada@gmail.com